A A A

Istota procesu czytania i pisania

Czytanie i pisanie należą do podstawowych umiejętności człowieka. Ich opanowanie stymuluje rozwój umysłowy oraz umożliwia i rozszerza możliwości zdobywania wiedzy. Trudności w nauce czytania i pisania często współwystępują z innymi trudnościami w nauce.


Psychologiczną analizą procesu czytania i pisania zajmuje się J. Malendowicz. Zdaniem autorki proces czytania wymaga wielu skomplikowanych czynności. Na proces ten składają się zjawiska fizyczne, fizjologiczne i psychologiczne. Zjawiska fizyczne polegają na powstawaniu na siatkówce oka obrazów graficznych, stanowiących odbicie czytanego tekstu. Z chwilą powstania takiego obrazu zaczyna się proces fizjologiczny, czyli przesyłanie nerwem wzrokowym impulsu do części korowej analizatora wzrokowego, gdzie dokonuje się wzrokowe spostrzeżenie znaków graficznych, a więc element psychiczny. Psychiczna strona procesu czytania polega na pobudzaniu procesów kojarzenia oraz interpretacji impulsów wzrokowych.

 

 

Przy czytaniu głośnym impulsy z ośrodków wzrokowych mózgu przekazywane są do ośrodków motorycznych mowy, a stąd do odpowiednich narządów artykulacyjnych.

W procesie czytania dziecko musi prawidłowo spostrzegać i zapamiętać graficzny obraz poszczególnych liter, rozpoznać każdy dźwięk wchodzący w skład wyrazu, przyporządkować im odpowiednie znaki graficzne i w należytej kolejności je zapisać. Proces pisania wymaga odpowiednio sprawnej ręki. Malendowicz J. uważa, że przed automatyzacją procesu pisania dziecko kojarzy określone wyobrażenia przedmiotów z wyobrażeniem słuchowym, wzrokowym, wymawianiowym i pisaniowym.

 

 

W skład procesu czytania i pisania wchodzą trzy elementy: wzrokowy, słuchowo – dźwiękowy i znaczeniowy czyli logiczny.
Biorąc pod uwagę te trzy elementy Brzezińska A. wyróżnia w czytaniu i pisaniu trzy nawzajem uzależnione od siebie aspekty:

I. Techniczny – umiejętności cząstkowe składające się z rozpoznawania, kojarzenia i różnicowania głosek i liter, umiejętność ich odtwarzania (werbalnego w czytaniu i manualnego w pisaniu) w odpowiednim czasie. Istota tego poziomu to kojarzenie znaków graficznych z fonicznymi i odwrotnie. Jest to technika czytania i pisania.

II. Semantyczny – umiejętności cząstkowe to kojarzenie rozpoznanych znaków z posiadanym doświadczeniem, rozumienie dosłowne treści, słów i zdań. Istota tego aspektu polega na rozumienia znaczeń fragmentów tekstu. Jest to czytanie ze zrozumieniem.

III. Krytyczno – twórczy – umiejętności cząstkowe to ustosunkowanie się do tekstu, ocena czytanych treści w kontekście własnego doświadczenia, interpretacja tekstu zakładająca rozumienie dosłowne jak również przenośne, umiejętność korzystania z odczytywanych treści. Ten aspekt określany jest jako czytanie krytyczne i twórcze.

Przygotowanie dziecka do czytania i pisania oraz doskonalenia tych umiejętności będzie zawsze obejmować trzy sfery:

1.    sferę procesów psychomotorycznych


-    sprawność analizatora wzrokowego
-    sprawność analizatora słuchowego
-    sprawność analizatora kinestetyczno – ruchowego
-    sprawność aparatu artykulacyjnego
-    sprawność manualną

2.    sferę procesów poznawczych


-    myślenie
-    zasób pojęć
-    słownik dziecka

3.    sferę procesów emocjonalno – motywacyjnych.

Dojrzałość tych procesów pozwala na opanowanie umiejętności czytania i pisania. Dojrzałość taką powinny posiadać dzieci sześcioletnie, gdyż już w klasie zerowej wprowadza się naukę czytania i przygotowanie do pisania.


Gotowość do podjęcia nauki czytania i pisania wg Brzezińskiej A. to stan, w którym dziecko zaczyna przejawiać wrażliwość na znaki, ich istotę i znaczenie dla procesu komunikowania się ludzi.


Z badań psychologicznych wynika, że wiele dzieci w wieku przedszkolnym wykazuje odchylenia w rozwoju tych funkcji od których zależy powodzenie w nauce. Może to być skutkiem opóźnień w procesie dojrzewania, brakiem treningu wychowawczego a także małej liczby doświadczeń nabytych w środowisku.